Қўшимча ахборот белгилари — расмлари ва изоҳлари
Қўшимча ахборот белгилари — Ўзбекистон Республикаси йўл ҳаракати қоидаларидаги белгилар гуруҳларидан бири. Қуйида ҳар бир белгининг рақами, расми ва маъноси берилган.
Белгиларни билиш назарий имтиҳон учун зарур: деярли ҳар бир билетда йўл белгилари бўйича савол бор.
7.1.1 Объектгача бўлган масофа
Белгидан йўлнинг хавфли жойи, йўл ҳаракатига тегишли чекловлар киритиладиган жойи ёки ҳаракат йўналиши бўйича олдиндаги муайян жойгача бўлган масофани кўрсатади.
7.1.2 Объектгача бўлган масофа (STOP)
Аҳоли пунктларидан ташқарида чорраҳа олдига 2.5 (Тўхтамасдан ҳаракатланиш тақиқланган) йўл белгиси ўрнатилган бўлса, 2.4 (Йўл беринг) йўл белгиси билан бирга ўрнатилиб, чорраҳагача бўлган масофани кўрсатади.
7.1.3 Объектгача бўлган масофа (Ўнгга)
Йўлдан четда жойлашган ва ҳаракатланиш йўналиши ўнг томонга бўлган манзилгача бўлган масофани билдиради.
7.1.4 Объектгача бўлган масофа (Чапга)
Йўлдан четда жойлашган ва ҳаракатланиш йўналиши чап томонга бўлган манзилгача бўлган масофани билдиради.
7.2.1 Таъсир оралиғи
Огоҳлантирувчи белгилар билан белгиланган хавфли жойнинг узунлигини ёки тақиқловчи ва ахборот-кўрсаткич белгиларининг таъсир оралиғини кўрсатади.
7.2.2 Таъсир оралиғининг давом этиши
3.27 — 3.30 тақиқловчи белгиларининг таъсир сақланган оралиқни (зона) кўрсатади. Белги ўрнатилган жойда ҳам чеклов амал қилаётган бўлади.
7.2.3 Таъсир оралиғининг охири
3.27 — 3.30 тақиқловчи белгиларининг таъсир оралиғи охирини (якунини) кўрсатади. Ушбу белгидан кейин чеклов тугайди.
7.2.4 Таъсир доирасида эканлик
Ҳайдовчиларга уларнинг 3.27 — 3.30 йўл белгилари таъсир доирасида эканликлари ҳақида ахборот беради (олдинга ва орқага амал қилади).
7.2.5 Таъсир оралиғи ва йўналиши (Ўнгга)
Майдон, биналар олди ва шунга ўхшаш жойлар четида тўхташ ва тўхтаб туриш тақиқланганда 3.27 — 3.30 белгиларининг таъсир оралиғи ва ўнгга йўналишини кўрсатади.
7.2.6 Таъсир оралиғи ва йўналиши (Чапга)
Майдон, биналар олди ва шунга ўхшаш жойлар четида тўхташ ва тўхтаб туриш тақиқланганда 3.27 — 3.30 белгиларининг таъсир оралиғи ва чапга йўналишини кўрсатади.
7.3.1 Таъсир йўналишлари (Ўнгга)
Чорраҳа олдида ўрнатилган белгиларнинг таъсир йўналишини ёки бевосита йўл яқинида жойлашган манзилларга ўнгга ҳаракатланиш йўналишини кўрсатади.
7.3.2 Таъсир йўналишлари (Чапга)
Чорраҳа олдида ўрнатилган белгиларнинг таъсир йўналишини ёки бевосита йўл яқинида жойлашган манзилларга чапга ҳаракатланиш йўналишини кўрсатади.
7.3.3 Таъсир йўналишлари (Ҳар икки томонга)
Чорраҳа олдида ўрнатилган белгиларнинг ҳар икки томонга (ўнгга ва чапга) таъсир йўналишини кўрсатади.
7.4.1 Транспорт воситасининг тури (Юк автомобиллари)
Белгининг таъсири тўла вазни 3,5 тоннадан ортиқ бўлган юк ташувчи транспорт воситаларига (шу жумладан тиркамалиларга) татбиқ этилишини билдиради.
7.4.2 Транспорт воситасининг тури (Тиркамали транспортлар)
Белгининг таъсири тиркама ёки ярим тиркамали юк автомобилларига ҳамда шатакка олувчи транспорт воситаларига татбиқ этилишини билдиради.
7.4.3 Транспорт воситасининг тури (Енгил автомобиллар)
Белгининг таъсири енгил автомобилларга ҳамда тўлиқ вазни 3,5 тоннагача бўлган юк ташувчи транспорт воситаларига татбиқ этилади.
7.4.4 Транспорт воситасининг тури (Автобуслар)
Белгининг таъсири автобуслар ва йўналишли транспорт воситаларига татбиқ этилишини билдиради.
7.4.5 Транспорт воситасининг тури (Тракторлар)
Белгининг таъсири тракторлар, ўзиюрар машиналар ва механизмларга татбиқ этилишини билдиради.
7.4.6 Транспорт воситасининг тури (Мотоцикллар)
Белгининг таъсири мотоцикллар, скутерлар ва мопедларга татбиқ этилишини билдиради.
7.4.7 Транспорт воситасининг тури (Велосипедлар)
Белгининг таъсири велосипедлар ва персоналлашган ҳаракатланиш воситаларига татбиқ этилишини билдиради.
7.4.8 Транспорт воситасининг тури (Хавфли юк ташувчилар)
Белгининг таъсири «Хавфли юк» таниш белгилари билан жиҳозланган транспорт воситаларига татбиқ этилишини билдиради.
7.4.9 Транспорт воситасининг тури (Электромобиллар)
Белгининг таъсири фақат электромобилларга ва гибрид автомобилларга (электр тармоғидан қувватланадиган) татбиқ этилишини билдиради.
7.4.10 Транспорт воситасининг тури (Йўналишсиз таксилар)
Белгининг таъсири йўналишсиз таксиларга (йўловчи ташиш лицензиясига эга бўлган енгил таксилар) татбиқ этилишини билдиради.
7.5.1 Шанба, якшанба ва байрам кунлари
Асосий йўл белгисининг фақат шанба, якшанба ва расмий байрам (дам олиш) кунларида амал қилишини кўрсатади.
7.5.2 Иш кунлари
Асосий йўл белгисининг фақат иш кунларида (душанбадан жума кунигача) амал қилишини кўрсатади.
7.5.3 Ҳафта кунлари
Белгида ҳафтанинг қайси муайян кунларида (масалан, душанба-чоршанба) амал қилиниши ёзма кўрсатилганлигини билдиради.
7.5.4 Амал қилиш вақти (Соатбай)
Белгининг куннинг қайси вақтида (масалан, соат 8:00 дан 17:30 гача) амал қилишини кўрсатади.
7.5.5 Амал қилиш вақти (Дам олиш кунлари соатбай)
Белгининг фақат шанба, якшанба ва байрам кунларининг муайян соатларида амал қилишини билдиради.
7.5.6 Амал қилиш вақти (Иш кунлари соатбай)
Белгининг ҳафтанинг фақат иш кунлари ва қайси соатларида амал қилишини кўрсатади.
7.5.7 Амал қилиш вақти (Муайян кун ва соат)
Белгининг ҳафтанинг маълум бир куни ва унинг аниқ соатида (масалан, душанба куни соат 8:30 дан 9:30 гача) амал қилишини билдиради.
7.6.1 Транспорт воситасини тўхтаб туриш жойига қўйиш усули (Параллел)
7.6.1 барча турдаги транспорт воситаларини тўхтаб туриши учун йўлнинг қатнов қисмида, тротуар ёнига параллел равишда қўйиш усулини билдиради.
7.6.2 Тротуардан фойдаланган ҳолда тўхташ (Ўнг чет параллел)
7.6.2 — 7.6.9 тротуар ёнидаги тўхтаб туриш жойига фақат енгил автомобиллар ва мотоциклларни қўйиш усулини билдиради. Юк машиналари учун тақиқланади.
7.6.3 Тротуарга тўлиқ чиқиб тўхташ (Параллел)
Фақат енгил автомобил ва мотоциклларни тротуарга параллел равишда тўлиқ чиқариб тўхтатиб туриш тартибини билдиради.
7.6.4 Тротуарга бурчак остида параллел тўхташ (Орқа қисм билан)
Енгил автомобил ва мотоциклларни тротуар четига орқа қисми билан перпендикуляр ёки бурчак остида тақаб қўйиш усули.
7.6.5 Тротуарга бурчак остида параллел тўхташ (Олд қисм билан)
Енгил автомобил ва мотоциклларни тротуар четига олд қисми билан тақаб, қатнов қисмида тўхтатиб туриш усули.
7.6.6 Тротуарга қисман чиқиб бурчакли тўхташ (Олд қисм)
Енгил автомобил ва мотоциклларнинг олд ғилдиракларини тротуарга чиқариб, перпендикуляр ҳолда тўхтаб туриш усули.
7.6.7 Тротуарга қисман чиқиб бурчакли тўхташ (Орқа қисм)
Енгил автомобил ва мотоциклларнинг орқа ғилдиракларини тротуарга чиқариб тўхтаб туриш усулини белгилайди.
7.6.8 Тротуарда бурчакли тўлиқ тўхташ (Олд қисм)
Енгил автомобил ва мотоциклларни тротуар устига тўлиқ чиқариб, олд қисми билан четга қаратиб қўйиш усули.
7.6.9 Тротуарда бурчакли тўлиқ тўхташ (Орқа қисм)
Енгил автомобил ва мотоциклларни тротуар устига тўлиқ чиқариб, орқа қисми билан четга қаратиб қўйиш усули.
7.7 Двигателни ишлатмасдан тўхтаб туриш жойи
5.15 (Тўхтаб туриш жойи) белгиси билан белгиланган жойда транспорт воситаларининг двигателини ишлатмасдан (ўчириб) тўхтаб туришига рухсат этилганлигини кўрсатади.
7.8 Пулли хизмат кўрсатиш жойи
Тўхтаб туриш ёки хизмат кўрсатиш жойидан фақат ҳақ (тўлов) эвазига фойдаланиш мумкинлигини билдиради.
7.9 Тўхтаб туриш муддати чекланган
5.15 белгиси ўрнатилган тўхтаб туриш жойида транспорт воситаларининг тўхтаб туришининг энг кўп (максимал) муддатини (масалан, 30 дақиқа) кўрсатади.
7.10 Автомобилларни кўрикдан ўтказиш жойи
5.15 ёки 6.11 белгиси билан кўрсатилган майдонларда эстакада ёки кўздан кечириш чуқурчалари (яма) борлигини билдиради.
7.11 Рухсат этилган тўла вазни чекланган
Асосий белгининг таъсири рухсат этилган тўла вазни белгида кўрсатилган миқдордан (масалан, 15 тоннадан) ортиқ бўлган юк транспорт воситаларига тааллуқли эканлигини кўрсатади.
7.12 Хавфли йўл ёқаси
Йўл ишлари бажарилаётгани сабабли йўл ёқасига (обочинага) чиқиш хавфли эканлиги ҳақида огоҳлантиради. Кўпинча 1.23 белгиси билан бирга қўлланади.
7.13 Асосий йўлнинг йўналиши
Чорраҳада асосий йўлнинг йўналиши ўзгаришини ва унинг аниқ қайси томонга бурилишини кўрсатади.
7.14 Ҳаракатланиш тасмаси
Белги ёки светофор таъсири бутун қатнов қисмига эмас, балки фақат у жойлашган муайян ҳаракатланиш бўлагига (тасмасига) тегишли эканлигини кўрсатади.
7.15 Кўзи ожиз пиёдалар
Пиёдалар ўтиш жойидан кўзи ожиз ёки кўриш қобилияти чекланган пиёдалар фойдаланиши ҳақида ҳайдовчини огоҳлантиради.
7.16 Нам қоплама
Асосий йўл белгисининг таъсири фақат қатнов қисмининг қопламаси нам (ёмғир, эриган қор натижасида) бўлган вақтда кучга киришини кўрсатади.
7.17 Ногиронлар
5.15 белгиси билан қўлланади. Тўхтаб туриш жойи (ёки унинг бир қисми) фақат «Ногирон» таниқлик белгиси ўрнатилган транспорт воситалари учун ажратилганлигини кўрсатади.
7.18 Ногиронлар мустасно
Йўл белгиларининг таъсири «Ногирон» таниқлик белгиси ўрнатилган транспорт воситаларига жорий этилмаслигини (яъни улар учун ушбу тақиқ амал қилмаслигини) билдиради.
7.19 Фото ва видео қайд этиш
Йўл ҳаракати қоидалари бузилиши махсус автоматлаштирилган фото ва видео қайд этиш техника воситалари орқали қайд этилаётганлигини билдиради. Огоҳлантирувчи, имтиёз, тақиқловчи, буюрувчи белгилар билан бирга қўлланади.
7.20 Хавфли юк тоифаси
Хавфли юк тоифасининг (тоифаларининг) рақамини кўрсатади ва тақиқ айнан шу тоифадаги юкларга тегишли эканлигини белгилайди.
7.21 Эвакуатор ишламоқда
3.27 — 3.30 йўл белгилари таъсир оралиғида тўхтаган транспорт воситалари мажбурий равишда эвакуация қилинишини (жарима майдончасига олиб кетилишини) кўрсатади.
7.22.1 Тўсиқ (Ўнг томондан четлаб ўтиш)
Ҳайдовчиларга тўсиқнинг узоқдан кўринишини таъминлаш мақсадида ўрнатилади. 4.2.1 — 4.2.3 йўл белгилари билан биргаликда ўнг томондан четлаб ўтишни билдиради.
7.22.2 Тўсиқ (Чап томондан четлаб ўтиш)
Ҳайдовчиларга йўлдаги тўсиқни чап томондан хавфсиз четлаб ўтиш йўналишини кўрсатиш учун мўлжалланган.
7.22.3 Тўсиқ (Ҳар икки томондан четлаб ўтиш)
Йўл ўртасидаги тўсиқни ҳар икки томондан ҳам (ўнгдан ҳам, чапдан ҳам) четлаб ўтиш имконияти борлигини кўрсатади.
7.23 Навбат билан ўтиш
Йўлнинг тор ёки мураккаб қисмларида, автотураргоҳларда транспорт воситаларининг ўзаро навбат билан хавфсиз ҳаракатланиш (ўтиш) кетма-кетлигини билдиради.
7.24 Транспорт воситасининг давлат рақами
Асосий йўл белгисининг таъсири фақат белгида кўрсатилган муайян давлат рўйхатидан ўтказиш рақамига эга бўлган транспорт воситасига тегишли эканлигини кўрсатади.
7.25 Фақат хизмат автомобиллари
Ажратилган ҳудуд ёки тўхтаб туриш жойидан фақат тегишли корхона, ташкилот ёки муассасанинг хизмат автомобиллари фойдаланиши мумкинлигини билдиради.
7.26 Сунъий нотекислик
Тезликни мажбурий пасайтириш учун мўлжалланган сунъий нотекислик («лежачий полицейский») мавжудлигини қўшимча равишда аниқлаштириш ва ҳайдовчини эҳтиёткорликка чақириш учун қўлланади.