Qo'shimcha axborot belgilari — rasmlari va izohlari
Qo'shimcha axborot belgilari — O'zbekiston Respublikasi yo'l harakati qoidalaridagi belgilar guruhlaridan biri. Quyida har bir belgining raqami, rasmi va ma'nosi berilgan.
Belgilarni bilish nazariy imtihon uchun zarur: deyarli har bir biletda yo'l belgilari bo'yicha savol bor.
7.1.1 Obyektgacha bo‘lgan masofa
Belgidan yo‘lning xavfli joyi, yo‘l harakatiga tegishli cheklovlar kiritiladigan joyi yoki harakat yo‘nalishi bo‘yicha oldindagi muayyan joygacha bo‘lgan masofani ko‘rsatadi.
7.1.2 Obyektgacha bo‘lgan masofa (STOP)
Aholi punktlaridan tashqarida chorraha oldiga 2.5 (To‘xtamasdan harakatlanish taqiqlangan) yo‘l belgisi o‘rnatilgan bo‘lsa, 2.4 (Yo‘l bering) yo‘l belgisi bilan birga o‘rnatilib, chorrahagacha bo‘lgan masofani ko‘rsatadi.
7.1.3 Obyektgacha bo‘lgan masofa (O‘ngga)
Yo‘ldan chetda joylashgan va harakatlanish yo‘nalishi o‘ng tomonga bo‘lgan manzilgacha bo‘lgan masofani bildiradi.
7.1.4 Obyektgacha bo‘lgan masofa (Chapga)
Yo‘ldan chetda joylashgan va harakatlanish yo‘nalishi chap tomonga bo‘lgan manzilgacha bo‘lgan masofani bildiradi.
7.2.1 Ta’sir oralig‘i
Ogohlantiruvchi belgilar bilan belgilangan xavfli joyning uzunligini yoki taqiqlovchi va axborot-ko‘rsatkich belgilarining ta’sir oralig‘ini ko‘rsatadi.
7.2.2 Ta’sir oralig‘ining davom etishi
3.27 — 3.30 taqiqlovchi belgilarining ta’sir saqlangan oraliqni (zona) ko‘rsatadi. Belgi o‘rnatilgan joyda ham cheklov amal qilayotgan bo‘ladi.
7.2.3 Ta’sir oralig‘ining oxiri
3.27 — 3.30 taqiqlovchi belgilarining ta’sir oralig‘i oxirini (yakunini) ko‘rsatadi. Ushbu belgidan keyin cheklov tugaydi.
7.2.4 Ta’sir doirasida ekanlik
Haydovchilarga ularning 3.27 — 3.30 yo‘l belgilari ta’sir doirasida ekanliklari haqida axborot beradi (oldinga va orqaga amal qiladi).
7.2.5 Ta’sir oralig‘i va yo‘nalishi (O‘ngga)
Maydon, binalar oldi va shunga o‘xshash joylar chetida to‘xtash va to‘xtab turish taqiqlanganda 3.27 — 3.30 belgilarining ta’sir oralig‘i va o‘ngga yo‘nalishini ko‘rsatadi.
7.2.6 Ta’sir oralig‘i va yo‘nalishi (Chapga)
Maydon, binalar oldi va shunga o‘xshash joylar chetida to‘xtash va to‘xtab turish taqiqlanganda 3.27 — 3.30 belgilarining ta’sir oralig‘i va chapga yo‘nalishini ko‘rsatadi.
7.3.1 Ta’sir yo‘nalishlari (O‘ngga)
Chorraha oldida o‘rnatilgan belgilarning ta’sir yo‘nalishini yoki bevosita yo‘l yaqinida joylashgan manzillarga o‘ngga harakatlanish yo‘nalishini ko‘rsatadi.
7.3.2 Ta’sir yo‘nalishlari (Chapga)
Chorraha oldida o‘rnatilgan belgilarning ta’sir yo‘nalishini yoki bevosita yo‘l yaqinida joylashgan manzillarga chapga harakatlanish yo‘nalishini ko‘rsatadi.
7.3.3 Ta’sir yo‘nalishlari (Har ikki tomonga)
Chorraha oldida o‘rnatilgan belgilarning har ikki tomonga (o‘ngga va chapga) ta’sir yo‘nalishini ko‘rsatadi.
7.4.1 Transport vositasining turi (Yuk avtomobillari)
Belgining ta’siri to‘la vazni 3,5 tonnadan ortiq bo‘lgan yuk tashuvchi transport vositalariga (shu jumladan tirkamalilarga) tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.2 Transport vositasining turi (Tirkamali transportlar)
Belgining ta’siri tirkama yoki yarim tirkamali yuk avtomobillariga hamda shatakka oluvchi transport vositalariga tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.3 Transport vositasining turi (Yengil avtomobillar)
Belgining ta’siri yengil avtomobillarga hamda to‘liq vazni 3,5 tonnagacha bo‘lgan yuk tashuvchi transport vositalariga tatbiq etiladi.
7.4.4 Transport vositasining turi (Avtobuslar)
Belgining ta’siri avtobuslar va yo‘nalishli transport vositalariga tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.5 Transport vositasining turi (Traktorlar)
Belgining ta’siri traktorlar, o‘ziyurar mashinalar va mexanizmlarga tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.6 Transport vositasining turi (Mototsikllar)
Belgining ta’siri mototsikllar, skuterlar va mopedlarga tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.7 Transport vositasining turi (Velosipedlar)
Belgining ta’siri velosipedlar va personallashgan harakatlanish vositalariga tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.8 Transport vositasining turi (Xavfli yuk tashuvchilar)
Belgining ta’siri «Xavfli yuk» tanish belgilari bilan jihozlangan transport vositalariga tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.9 Transport vositasining turi (Elektromobillar)
Belgining ta’siri faqat elektromobillarga va gibrid avtomobillarga (elektr tarmog‘idan quvvatlanadigan) tatbiq etilishini bildiradi.
7.4.10 Transport vositasining turi (Yo‘nalishsiz taksilar)
Belgining ta’siri yo‘nalishsiz taksilarga (yo‘lovchi tashish litsenziyasiga ega bo‘lgan yengil taksilar) tatbiq etilishini bildiradi.
7.5.1 Shanba, yakshanba va bayram kunlari
Asosiy yo‘l belgisining faqat shanba, yakshanba va rasmiy bayram (dam olish) kunlarida amal qilishini ko‘rsatadi.
7.5.2 Ish kunlari
Asosiy yo‘l belgisining faqat ish kunlarida (dushanbadan juma kunigacha) amal qilishini ko‘rsatadi.
7.5.3 Hafta kunlari
Belgida haftaning qaysi muayyan kunlarida (masalan, dushanba-chorshanba) amal qilinishi yozma ko‘rsatilganligini bildiradi.
7.5.4 Amal qilish vaqti (Soatbay)
Belgining kunning qaysi vaqtida (masalan, soat 8:00 dan 17:30 gacha) amal qilishini ko‘rsatadi.
7.5.5 Amal qilish vaqti (Dam olish kunlari soatbay)
Belgining faqat shanba, yakshanba va bayram kunlarining muayyan soatlarida amal qilishini bildiradi.
7.5.6 Amal qilish vaqti (Ish kunlari soatbay)
Belgining haftaning faqat ish kunlari va qaysi soatlarida amal qilishini ko‘rsatadi.
7.5.7 Amal qilish vaqti (Muayyan kun va soat)
Belgining haftaning ma’lum bir kuni va uning aniq soatida (masalan, dushanba kuni soat 8:30 dan 9:30 gacha) amal qilishini bildiradi.
7.6.1 Transport vositasini to‘xtab turish joyiga qo‘yish usuli (Parallel)
7.6.1 barcha turdagi transport vositalarini to‘xtab turishi uchun yo‘lning qatnov qismida, trotuar yoniga parallel ravishda qo‘yish usulini bildiradi.
7.6.2 Trotuardan foydalangan holda to‘xtash (O‘ng chet parallel)
7.6.2 — 7.6.9 trotuar yonidagi to‘xtab turish joyiga faqat yengil avtomobillar va mototsikllarni qo‘yish usulini bildiradi. Yuk mashinalari uchun taqiqlanadi.
7.6.3 Trotuarga to‘liq chiqib to‘xtash (Parallel)
Faqat yengil avtomobil va mototsikllarni trotuarga parallel ravishda to‘liq chiqarib to‘xtatib turish tartibini bildiradi.
7.6.4 Trotuarga burchak ostida parallel to‘xtash (Orqa qism bilan)
Yengil avtomobil va mototsikllarni trotuar chetiga orqa qismi bilan perpendikulyar yoki burchak ostida taqab qo‘yish usuli.
7.6.5 Trotuarga burchak ostida parallel to‘xtash (Old qism bilan)
Yengil avtomobil va mototsikllarni trotuar chetiga old qismi bilan taqab, qatnov qismida to‘xtatib turish usuli.
7.6.6 Trotuarga qisman chiqib burchakli to‘xtash (Old qism)
Yengil avtomobil va mototsikllarning old g‘ildiraklarini trotuarga chiqarib, perpendikulyar holda to‘xtab turish usuli.
7.6.7 Trotuarga qisman chiqib burchakli to‘xtash (Orqa qism)
Yengil avtomobil va mototsikllarning orqa g‘ildiraklarini trotuarga chiqarib to‘xtab turish usulini belgilaydi.
7.6.8 Trotuarda burchakli to‘liq to‘xtash (Old qism)
Yengil avtomobil va mototsikllarni trotuar ustiga to‘liq chiqarib, old qismi bilan chetga qaratib qo‘yish usuli.
7.6.9 Trotuarda burchakli to‘liq to‘xtash (Orqa qism)
Yengil avtomobil va mototsikllarni trotuar ustiga to‘liq chiqarib, orqa qismi bilan chetga qaratib qo‘yish usuli.
7.7 Dvigatelni ishlatmasdan to‘xtab turish joyi
5.15 (To‘xtab turish joyi) belgisi bilan belgilangan joyda transport vositalarining dvigatelini ishlatmasdan (o‘chirib) to‘xtab turishiga ruxsat etilganligini ko‘rsatadi.
7.8 Pulli xizmat ko‘rsatish joyi
To‘xtab turish yoki xizmat ko‘rsatish joyidan faqat haq (to‘lov) evaziga foydalanish mumkinligini bildiradi.
7.9 To‘xtab turish muddati cheklangan
5.15 belgisi o‘rnatilgan to‘xtab turish joyida transport vositalarining to‘xtab turishining eng ko‘p (maksimal) muddatini (masalan, 30 daqiqa) ko‘rsatadi.
7.10 Avtomobillarni ko‘rikdan o‘tkazish joyi
5.15 yoki 6.11 belgisi bilan ko‘rsatilgan maydonlarda estakada yoki ko‘zdan kechirish chuqurchalari (yama) borligini bildiradi.
7.11 Ruxsat etilgan to‘la vazni cheklangan
Asosiy belgining ta’siri ruxsat etilgan to‘la vazni belgida ko‘rsatilgan miqdordan (masalan, 15 tonnadan) ortiq bo‘lgan yuk transport vositalariga taalluqli ekanligini ko‘rsatadi.
7.12 Xavfli yo‘l yoqasi
Yo‘l ishlari bajarilayotgani sababli yo‘l yoqasiga (obochinaga) chiqish xavfli ekanligi haqida ogohlantiradi. Ko‘pincha 1.23 belgisi bilan birga qo‘llanadi.
7.13 Asosiy yo‘lning yo‘nalishi
Chorrahada asosiy yo‘lning yo‘nalishi o‘zgarishini va uning aniq qaysi tomonga burilishini ko‘rsatadi.
7.14 Harakatlanish tasmasi
Belgi yoki svetofor ta’siri butun qatnov qismiga emas, balki faqat u joylashgan muayyan harakatlanish bo‘lagiga (tasmasiga) tegishli ekanligini ko‘rsatadi.
7.15 Ko‘zi ojiz piyodalar
Piyodalar o‘tish joyidan ko‘zi ojiz yoki ko‘rish qobiliyati cheklangan piyodalar foydalanishi haqida haydovchini ogohlantiradi.
7.16 Nam qoplama
Asosiy yo‘l belgisining ta’siri faqat qatnov qismining qoplamasi nam (yomg‘ir, erigan qor natijasida) bo‘lgan vaqtda kuchga kirishini ko‘rsatadi.
7.17 Nogironlar
5.15 belgisi bilan qo‘llanadi. To‘xtab turish joyi (yoki uning bir qismi) faqat «Nogiron» taniqlik belgisi o‘rnatilgan transport vositalari uchun ajratilganligini ko‘rsatadi.
7.18 Nogironlar mustasno
Yo‘l belgilarining ta’siri «Nogiron» taniqlik belgisi o‘rnatilgan transport vositalariga joriy etilmasligini (ya’ni ular uchun ushbu taqiq amal qilmasligini) bildiradi.
7.19 Foto va video qayd etish
Yo‘l harakati qoidalari buzilishi maxsus avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish texnika vositalari orqali qayd etilayotganligini bildiradi. Ogohlantiruvchi, imtiyoz, taqiqlovchi, buyuruvchi belgilar bilan birga qo‘llanadi.
7.20 Xavfli yuk toifasi
Xavfli yuk toifasining (toifalarining) raqamini ko‘rsatadi va taqiq aynan shu toifadagi yuklarga tegishli ekanligini belgilaydi.
7.21 Evakuator ishlamoqda
3.27 — 3.30 yo‘l belgilari ta’sir oralig‘ida to‘xtagan transport vositalari majburiy ravishda evakuatsiya qilinishini (jarima maydonchasiga olib ketilishini) ko‘rsatadi.
7.22.1 To‘siq (O‘ng tomondan chetlab o‘tish)
Haydovchilarga to‘siqning uzoqdan ko‘rinishini ta’minlash maqsadida o‘rnatiladi. 4.2.1 — 4.2.3 yo‘l belgilari bilan birgalikda o‘ng tomondan chetlab o‘tishni bildiradi.
7.22.2 To‘siq (Chap tomondan chetlab o‘tish)
Haydovchilarga yo‘ldagi to‘siqni chap tomondan xavfsiz chetlab o‘tish yo‘nalishini ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan.
7.22.3 To‘siq (Har ikki tomondan chetlab o‘tish)
Yo‘l o‘rtasidagi to‘siqni har ikki tomondan ham (o‘ngdan ham, chapdan ham) chetlab o‘tish imkoniyati borligini ko‘rsatadi.
7.23 Navbat bilan o‘tish
Yo‘lning tor yoki murakkab qismlarida, avtoturargohlarda transport vositalarining o‘zaro navbat bilan xavfsiz harakatlanish (o‘tish) ketma-ketligini bildiradi.
7.24 Transport vositasining davlat raqami
Asosiy yo‘l belgisining ta’siri faqat belgida ko‘rsatilgan muayyan davlat ro‘yxatidan o‘tkazish raqamiga ega bo‘lgan transport vositasiga tegishli ekanligini ko‘rsatadi.
7.25 Faqat xizmat avtomobillari
Ajratilgan hudud yoki to‘xtab turish joyidan faqat tegishli korxona, tashkilot yoki muassasaning xizmat avtomobillari foydalanishi mumkinligini bildiradi.
7.26 Sun’iy notekislik
Tezlikni majburiy pasaytirish uchun mo‘ljallangan sun’iy notekislik («lejachiy politseyskiy») mavjudligini qo‘shimcha ravishda aniqlashtirish va haydovchini ehtiyotkorlikka chaqirish uchun qo‘llanadi.